Niejaki Patrick Caldwell-Moore stworzył w 1995 listę obiektów astronomicznych głębokiego kosmosu i nazwał ja Katalogiem Caldwella. Jest to lista dość przypadkowo złożona z obiektów odkrytych przez innych obserwatorów.

Jest ich 109

Konkretnie idąc za Wiki wymieniam:

m.in.

- 1 ciemna mgławica,

- 35 galaktyk,

- 18 gromad kulistych,

- 9 mgławic,

- 25 gromad gwiazd,

- 6 gromad połączonych z mgławicami,

- 13 mgławic planetarnych -

- 2 pozostałości po supernowej.

Lista ta stanowi swoiste uzupełnienie Katalogu Messiera.

Z założenia mają one być dostępne dla naszych sprzętów, niektóre leżą na obszarze dla nas niedostępnym np. Lambda Centauri (C100) Ale czy te nasze..rodzime są do wyciągnięcia ? Zoabczymy!

Postaram się wam opisać co widziałem, jak tego szukałem i jak się to ma do opisów innych obserwatorów a przede wszystkim O'Meary....Będę oczywiście szkicował

Chcę obrać wiec ponownie  cel na najbliższe dni które nim będą zobaczymy.. (co stoi teraz wysoko)

;D

....może Łabędź nie stoi teraz  na przyzwoitej wysokości....jednak niedługo już lato

Gdy latem  wzniesiemy oczy ku rozgwieżdżonemu, ujrzymy coś na kształt ułożonego z gwiazd krzyża. Jest to oczywiście gwiazdozbiór Łabędź (z łacińskiego Cygnus).

Tam właśnie szukamy mgławicy o której traktuje nasza opowiastka.

Chcecie znaleźć mgławice?

Najpierw posłuchajcie jak powstała.

Zacznijmy od tego, że przestrzeń między gwiazdami nie jest czystą próżnią  a wypełnia ją bardzo rozrzedzona materia, zwana ośrodkiem międzygwiazdowym. To głównie gaz.

Dla odmiany przyjmijmy, że jedna z pobliskich gwiazd powiedzmy 8 krotnie większa od naszego Słońca, gwałtownie traci życie eksplodując jako supernowa Typu II.

Nagły wybuch wywołuje potężną falę uderzeniową rozchodzącą się w otaczającej przestrzeni, formując mgławicę. Tak się właśnie stało ponad 10 000 lat temu. Nasi pra (do potęgi) dziadowie nie mogli przeoczyć jasnego światła, które nagle zabłysło na nocnym niebie. Jego intensywność musiała wprawić ich z zdumienie, może nawet lęk. Wybuch rozrzucił materię w promieniu 80 lat świetlnych. Powstała w ten sposób mgławica zajmuje obecnie aż 3° sfery niebieskiej i tworzy coś w rodzaju pętli, zwanej Pętlą Łabędzia.

Wróćmy jednak do naszej materii międzygwiezdnej. Delikatne włókna powstałe w czasie eksplozji żarząc się niczym węgielki z ogromną prędkością 20.000 km/s zderzały się z statyczną materią ośrodka, która już tam była, powodując elektryzowanie, stąd bajeczne, tęczowe kolory mgławicy. Jak się pewnie domyślacie materia nie zatrzymała się, a pętla wciąż się rozszerza. Jej struktura mówiąc kolokwialnie rozwiewa się, a rozpędzona materia wybuchu zdecydowanie zwalnia i stygnie.

Nam nie dane jest niestety podziwiać jej w pełnej kolorystyce ze względu na nasze ziemskie ograniczenia, jednak jak zaraz opiszę można coś niecoś jeszcze wychwycić.

Jak ją znaleźć?.? Na razie odstawmy teleskop.

Wyobraźmy sobie, że ten krzyż nad nami to lecący ptak z długą szyją. Po prawej stronie szyi łabędziej, a konkretnie na prawym skrzydle ptaka, namierzmy oczętami epsilon Cygni, czyli dość jasną gwiazdę +2,46 magnitudo oznaczoną również numerem Flamsteeda 53 i noszącą nazwę Gienah. Następnie odbijmy w dół i lekko w prawo szukając gwiazdy zdecydowanie ciemniejszej lecz widocznej w naszych warunkach o jasności +4,22 mag ? jest to gwiazda 52 Cygni.

Choć nasza gwiazda 52 Cygni, nie ma nic wspólnego z mgławicą, jednak potraktujmy ją jako drogowskaz.

Na jej tle znajduje się pierwszy obiekt, którego szukamy: NGC 6960 zwany potocznie ?Miotłą Czarownicy?. Ja tam wolę nazwę ?Palec Boży?? no co ? jest bardziej sugestywna ? wyraża jej prawdziwą potęgę. Gdy się przyjrzycie obiektowi od razu zorientujecie się dlaczego przypomina palec, a właściwie pazur zadziornego bóstwa. Taki paluch w skrzyżowaniu z miotłą Harrego Pottera. Nasza gwiazda znajduje na ok. 1/3 długości mgławicy od strony pazura (na szkicu jest tylko część, którą uchwyciłem, reszta jest słabiej widoczna).

Niestety jej jasność zdecydowanie zaślepia nam obraz ?Palca?. I wymusza użycie filtra.. ale o tym zaraz. Pierwsza część NGC 6960 jest zdecydowanie jaśniejsza druga ? czyli miotła to bardziej ulotna struktura z wolna ginąca w czerni kosmosu.

Większość z nas obserwuje w obrazie odwróconym, zatem po namierzeniu 52 Cygni i ?palco-miotły?, odbijamy w szukaczu Newtona w prawo i lekko w dół by namierzyć drugie cudo NGC 6995 czyli po prostu ?Welon?. Ta część jest bardzie reprezentatywna od ?Palco-miotły? i ciągnie się praktycznie w nieskończoność. Można ją obserwować to w różnych aperturach i powiększeniach, a w każdym coś innego pokaże. Kompleks włókien ?Welonu? szkicowałem tak ok. godziny, a gdy już myślałem, że wszystko zarejestrowałem oderwałem oko od okularu jednakże po godzinie coś mnie ruszyło, by ponownie spojrzeć i wtedy zdziwiłem się gdy zobaczyłem nowe struktury, których dotychczas nie zauważyłem.

Oto mgławica Veila

Wiadomo w grę wchodzi najmniejsze falowanie powietrza czy chwilowy wzrost zasięgu.

Obiekt to perła letniego nieba i przypomina Chińskiego Smoka rozciągniętego w locie wstęgowym, który ciągnie się niemal w nieskończoność.

Trzeci obiekt to Trójkąt Pickeringa. Znajduje się między nimi i jest ulotny. Stanowi coś jakby rozmyty trójkątny kształt, dostrzegalny zerkaniem. Na siłę można wychwycić kontury mgławicy. Cieszcie się jeśli cokolwiek dostrzeżecie NGC 6979 to w mojej opinii obiekt szalenie trudny do obserwacji.

Czym obserwować Pętle?

Część zachodnią czyli ?Welon? widziałem w lornetce 10×50. Pod moim niebem co prawda było to zaledwie małe przebarwienie na tle czerni jednak je widziałem. W lornetce 20×80 dającej pole ponad 3° mimo wysiłków pętli nie dostrzegłem. Tom Trusock w artykułach Small Wonders opisuje, że widział to w lornetce 12×36 ze stabilizacją? to dopiero wyzwanie. Pod dobrym niebem, w okularze o dobrej transmisji jak np. William Optics SWAN 33 lub 40 mm ?Palec Boży? jak i ?Welon? dostrzeżemy bez filtra. Jednak do efektywnej obserwacji ?Pętli? zlecany jest filtr wąskopasmowy co najmniej UHC-S.

Próbowałem namierzyć go w rzeczonych okularach z filtrem szerokopasmowym Orion Skyglow. Trochę ukontrastowiłem mgławicę jednak i tak ledwo odcinał się od czerni. Myślę że pod dobrym niebem pokazał by pazury.

Reasumując ? apertury i kombinacje którymi obserwowałem

    * Lornetka 10×50: ledwo zauważalny i ledwo uchwytny kształt ?Welonu?.

    * Lornetka 20×80: ledwo zauważalny i ledwo uchwytny kształ ?Welonu?.

    * Newton 13 cm ? z filtrem UHC-S widać zarysy mgławicy, jednakże dużo z tego widać zerkaniem.

    * Podobne wrażenia w refraktorze 10cm ? choć obraz odrobinę jaśniejszy.

    * Messier 150/1200 z UHC-S. Zarys ?Palca? ? wyraźne granice ?Welonu? jednak pewne części wciąż zerkaniem.

    * Synta 203/1200 ? tu zdecydowanie filtry UHC-S i UB Oriona. O-III odrobinę zbyt ciemny,

Filtry

Zatrzymajmy się przy filtrach. Przy aperturze 8? możemy dostrzec wszystkie subtelności ?Welonu?. Zresztą 20cm to na nasze przeciętne, polskie warunki całkiem spora apertura która może wiele pokazać. Nie polecam filtrów O-III do 8? gdyż co prawda wygasza gwiazdy i obiekt dostrzegać będziemy samotnie na tle przygaszonych duszków gwiazd, jednak obniża zdecydowanie jasność powierzchniową mgławicy.

Nie róbcie tego też w tandemie SCT 8? + okular 40mm + UB. To zdecydowanie zbyt ciemny układ. Mgławica widziana zerkaniem a obraz podobny jak w Newtonie 150mm. Nie wiem dlaczego tak było w SCT 8?. Teleskop pokazywał galaktyki podobnie jak Synta 8? może to kwestia dodatkowych układów optycznych w postaci kątówki (trochę przeogniskowującej). Bardzo dobry układ pod niebem o zasięgu +5 magnitudo to: Newton 305mm (f/5)+ SWAN 40 mm + UB2?. Zaraz powiecie ? ?źrenica niedostępna dla oka człowieka?. Powiem zgoda ale policzmy trochę dla mojego Meade LB 12?.

Ogniskowa 1524mm/305mm = Światłosiła f/5

Źrenica oczywiście 40/5 = 8 mm dla człowieka nie realna

Ale spójrzmy na pole: WO Swan 40 mm ma 70 stopni. W tym Newtonie otrzymujemy powiększenie 38 razy. W efekcie uzyskujemy pole rzeczywiste 1,84°, idealne pod szerokie, rozległe kompleksy mgławic. Co mi tam utrata światła czy mleczny obraz. Kiedy rok temu z takim właśnie zestawem pod ciemnym niebem na Podkarpaciu (Mołodycz) zasięgu +6 magnitudo dostrzegłem przebarwienia purpury w ?palcu Bożym?.

Jest to moje dotychczas najbardziej spektakularne doświadczenie obserwacyjne.

Moim pierwszy Veilowym zestawem były okularki plossle Meade 33 i 40mm serii 4000 dające pola od 52-40 stopni z Syntą 8? i filtrem UHC-S Baadera. Pokazywały naprawdę wiele w całym kompleksie Pętli. Jednak ?Veila? pierwszy raz zobaczyłem w Czarnkowie w Syncie 8? bez filtra z okularem RKE 33mm jako drobne przebarwienie. Od tego czasu zakochałem się w tej mgławicy.

Filtr O-III polecam do większych luster od 30 cm. Gwiazdy nagle gasną, a mgławica zaczyna dosłownie świecić ? musicie sami to zobaczyć.

Widziałem ?Veila? w Taurusie 40cm ? i to było dopiero masakryczne przeżycie obserwacyjne. Polecam ten obiekt wszystkim, którym znudziły się jasne Messiery bowiem potrafi dostarczyć wiele wrażeń i dać pretekst do wielogodzinnych obserwacji, pokazując zarazem jak piękny jest Wszechświat.

Ignisdei

Szanowni Państwo,

Jestem pasjonatem obserwacji nieba i chciałbym zgłosić nietypowe zjawisko, które miało miejsce w nocy 24 lipca 2025 o godz. 03:15 czasu lokalnego (CEST), widziane z Zabrza (woj. śląskie), w kierunku Bytomia.

Opis obserwacji:

– Obiekt pojawił się nagle, bez widocznej trajektorii wejścia  

– Był to jasny, pulsujący punkt światła wysoko na niebie (prawdopodobnie powyżej atmosfery)  

– Światło pulsowało dokładnie 5 razy w regularnych odstępach, po czym całkowicie zniknęło  

– Obiekt poruszał się szybko – znacznie szybciej niż znane mi samoloty czy satelity  

– Kolor: biały (z możliwym niebieskawym odcieniem), bez smug ani dźwięku  

– Całe zjawisko trwało około 5–10 sekund  

Wykluczam możliwość, że był to samolot, dron, satelita (w tym Starlink), meteor czy inne znane zjawisko atmosferyczne. Mam doświadczenie w obserwacji nieba i zjawisko to różniło się wyraźnie od wszystkiego, co dotąd widziałem.

Jeśli istnieje możliwość analizy tej obserwacji, porównania z danymi radarowymi lub orbitalnymi – chętnie udzielę dalszych informacji.

Z poważaniem,  

Mateusz D.

Lokalizacja: Zabrze, Polska  

Współrzędne przybliżone

: 50.308° N, 18.786° E

Jej jasność obserwacyjną na naszym niebie określamy jako 8.8 mag (wg O?Meary i NSOGa), natomiast 9.6 magnitudo obserwowanej wielkości gwiazdowej , podaje Wikipedia, co jest wartością moim zdaniem grubo przesadzoną. Wymiary kątowe obiektu to: 11.2 " x 8.8 " stopnia łuku.
Obserwując ją w 1798 r. Herschel pisał że: jest to dość słaby, mleczny i mało regularny obiekt z jasnym jądrem zawierającym gwiazdy wewnątrz, całość o rozpiętości 6' czy 7'stopnia łuku.
Galaktyka w większych sprzętach (np.w mojej 41cm Capelli) wygląda jak owalne, rozproszone hallo z widoczną parą rozgałęziających się ramion, poszatkowanych wybuchami supernowych, gdyż podobnie jak w galaktyce M83 i w NGC 6946 zaobserwowano dużą liczbę supernowych: SN 1917A, SN 1939C, SN 1948B, SN 1968D, SN 1969P, SN 1980K, SN 2002hh, SN 2004et i SN 2008S w stosunkowo krótkich odstępach czasu. Wybuchów tych świadkami byli astronomowie XXw. Wybuchy też następowały jak wyżej pomniałem z dużą częstotliwością. Najdłuższy okres uśpienia galaktyki pomiędzy wybuchami wynosił ok. 22 lata. Szczególnie pamiętny był wybuch supernowej Grupy II z 1980 roku, która wzrosła do szczytowej wielkości 11,4 mag i przyćmiła wszelkie inne gwiazdy pierwszego planu w pobliżu wybuchu. Sprawcą była super masywna gwiazda o masie przekraczającej minimum 8-krotne masę naszej gwiazdy.
Wróćmy jednak do obserwacji wizualnych:
W galaktyce naprawdę sporo widać, ale sprawność w postrzeganiu subtelnych detali możemy w pełnić osiągnąć dopiero pod ciemnym niebem
Jasność galaktyki zdecydowanie wzrasta w kierunku centrum . Centrum jest dość dobrze skondensowane (choć oczywiście jej jasność trzeba postrzegać z punktu widzenia 9 magowej galaktyki) Centralnemu powaśnieniu towarzyszą dwa główne, łukowe ramiona pierwsze: skierowane na wchód względem centrum a drugie na południowy wschód. Pozostałe są słabsze: Trzecie szerokie i rozmyte rozpościera się na południe, zaś ostatnie otwiera się szeroko się na zachód i miejscami na północny zachód
Jest także kilka rozproszonych linii materii, wijących się na północny wchód od rdzenia, które nie można nazwać ramionami. Dostrzegamy też parę nałożonych nań gwiazd tła, nie związanych z galaktyką a leżących rzeczywiście w obrębie Drogi Mlecznej.

Powyżej znajduje się mój szkic wykonany w Mołodyczu (pod granica Ukraińską) z zasięgiem ok. 7 mag ... nocą 20.09.2009 r .wtedy  była naprawdę spora przejrzystość powietrza.  Przy użyciu LightBridge 12? wyłuskiwałem przez około pół godziny detale, zależne od miejscowej fluktuacji powietrza. ... szkic skończyłem w niedalekiej przyszłości w Jeziorach Wielkich z zasięgiem w pobliżu 6 mag. Doszkicowałem tylko niektóre gwiazdy tła, które wczesnej pominąłem
Z moich osobistych wrażeń wizualnych w 12? mogę z całą stanowczością napisać, że po krótkiej adaptacji wzroku na obiekcie...odcinające się dwa ramiona na wschód i południe . Pozostałe łukowate ramiona są zlane w jedną całość . Jednakże można niekiedy wyzerkać jakby poszarpane przerwy między północną i zachodnią połacią jasności

O?Meara w Deep-Sky Companions: The Caldwell Objects podobnież pisze w wolnym tłumaczeniu : zalety NGC 6946 mogą być w pełni docenione dopiero pod ciemnym niebem. Galaktyka jest ładnie położona zaledwie 2° na południowy zachód od Eta ( ? ) Cephei i tylko 2/3 ° od jaśniejszej, bardziej atrakcyjnej wizualnie gromady otwartej NGC 6939 ( o wielkości gwiazdowej wielkość 7,8m ) . Obiekty postrzegalne są przez już w 4 -calowy teleskop i z powerem 23x i stanowią wspaniałą parę oddzieloną ciemnym pasem granicznym - czerni kosmosu upstrzonym gwiazdami!

Zachęcam do obserwacji tej pary obiektów!



Źródła wykorzystane:
1) Deep-Sky Companions: The Caldwell Objects I(Stephen James O'Meara)
2) The Night Sky Observer?s Guide Vol1
3) Wikipedia
 

4)Nasa
 

Sir Moore, spoczywaj w pokoju.