Obiekt tygodnia 2.07.2017 IC 1295

[lukost]

Będzie krótko, ale nie może być przeca tak, żeby nie było nic. Ostatnio w oryginalnym cyklu Object of the Week na deepskyforum.com jeden z kolegów, który zawalił termin publikacji kolejnego odcinka, publicznie się pokajał. Ech, gdyby u nas tak to funkcjonowało...

Tym razem schodzimy dość (choć nie przesadnie) nisko, do konstelacji Tarczy. Kiedyś był to polski akcent na firmamencie, ale niestety ? wprowadzona przez Jana Heweliusza nazwa Scutum Sobiescianum nie przetrwała próby czasu...

Starhopping jest banalny ? wystarczy odbić niecałe 3 stopnie na południe od słynnej Dzikiej Kaczki (Messier 11). Nasz cel tworzy z grubsza równoramienny trójkąt z gwiazdami ? i ? Sct, stanowiąc jego dolny, lewy wierzchołek.

 

IC 1295 została odkryta w 1867 roku przez Trumana Safforda. Pierwszy raz spotkałem się z tym nazwiskiem, a i polska Wiki milczy na jego temat; jak się okazuje, to nietuzinkowa postać ? jako dziecko Safford słynął z nieprzeciętnych zdolności matematycznych; w kolejnych latach ukończył astronomię, by w końcu zostać dyrektorem najstarszego w Stanach Zjednoczonych, wyposażonego w siedmiocalowy refraktor Obserwatorium Hopkinsa. Opóźnienie publikacji wyników obserwacji Safforda sprawiło, że obiekt nie załapał się do katalogu NGC i został uwzględniony dopiero w Index Catalogue. 

Po wklepaniu frazy "IC 1295" Google generuje całkiem sporo wyników, bo mgławica została swego czasu wzięta na warsztat przez astronomów z ESO, którzy sfocili ją z użyciem VLT.

IC 1295 leży w odległości szacowanej na 3300 lat świetlnych od Ziemi, a jej rozmiary kątowe to 1.7'x1.4'. Przy jasności 12.7mag nie należy do najłatwiejszych celów, ale jakimś ekstremum też nie jest. W teleskopie dwunastocalowych widać ją nawet bez filtra mgławicowego, jako ulotny, owalny, rozmyty bąbel, zawieszony w przestrzeni wśród mrowia gwiazd Drogi Mlecznej. Obserwując ją miałem wrażenie, że jakieś słabe gwiazdki widać także na jej tle (podobnie jak ma to miejsce w przypadku Messiera 27). Filtr OIII zdecydowanie poprawia widoczność ? krawędzie planetarki rysują się wówczas dość kontrastowo, niestety kosztem jej gwiazdowego otoczenia, które jest znacząco wygaszane.

Z moich doświadczeń wynika, że najlepiej łapać ją w niskich i średnich powiększeniach, generujących sporą źrenicę wyjściową, bo jasnością powierzchniową raczej nie grzeszy. Tego typu obserwacje mają dodatkową zaletę ? w polu widzenia okularu wyskakuje nam wówczas położona niecałe pół stopnia na zachód, całkiem jasna gromada kulista, skatalogowana jako NGC 6712 (8.1mag, 9.8'). Obie tworzą naprawdę fajny duet; u mnie najlepiej prezentowały się przy wykorzystaniu stustopniowego ES-a 14mm (pow. nieco ponad 100x, źrenica ok. 3 mm). Zewnętrzne partie kulki zostały delikatnie rozbite, a gromada jawiła się jako jaśniejsza i zdecydowanie większa powierzchniowo. Wkręcenie filtru OIII sprawiło, że role się odwróciły ? z NGC 6712 ostał się tylko jasny rdzeń, z kolei IC-ek mocno pojaśniał, stając się prawie tak samo oczywisty jak kulista sąsiadka. Fajne doświadczenie, ukazujące dobitnie, jak działają O - trójki. Widoczna na zdjęciach zielonkawa barwa zjonizowanego tlenu w wizualu jest nie do wyłapania - obiekt ma zbyt niską jasność, by pobudzić czopki w naszych oczach. 

The Night Sky Observer's Guide podpowiada mi, że próby dorwania IC1295 mogą z powodzeniem podejmować posiadacze ośmiocalowych tubek. Sprawdziłem też, jak mają się sprawy, gdy korzystamy z dużej lornety. Niestety, w Argusie 25x100 nie było śladu mgławicy, choć pobliska NGC 6712 nie stanowiła dlań najmniejszego problemu. Gdyby jednak użyć nieco większej apertury (28x110) i/lub skorzystać z filtrów mgławicowych, to kto wie?

To jak, spróbujecie i dacie znać, jak poszło?

 

[miron]

Wyzwanie podjęte, a jakże

[lukost]

A swoją drogą wychodzi mi, że to 99 odcinek Obiektu. Kto napisze setny?

Edyta : jednak 98

[Panasmaras]

Może ja? Chyba, że Ojciec Założyciel by zechciał...

[lukost]

Byłoby dobrze, bo zamierzam zrobić sobie przerwę od pisania. Myślę, że i dla czytelników ten brak różnorodności - jeśli chodzi o autorów - staje się pomału nużący. 

[Gość Paweł Trybus]

Ojciec Założyciel odpoczywa z rodziną w Szczawnicy i jutro idzie sflogać dupę solo na szlaku. Marszruta to Szczawnica - Prehyba - Radziejowa - Wielki Rogacz - Jaworki - Szczawnica. Razem 28 punktów GOT i mnóstwo czasu na myślenie. Coś wymyślę na setny OT :-)

[miron]

Mam nadzieję, że może pod koniec tego lub w przyszłym tygodniu w końcu zapoluję na ten obiekt. Na razie Księżyc przeszkadza za bardzo.

[miron]

Wreszcie Księżyca brak (zaraz będzie wschodził) i bezchmurne niebo. Przed 23.00 rozpocząłem poszukiwania IC1295. W wyciągu N31 a w odwodzie E17 z O-III. Muszę się spieszyć, mam jakieś 35 minut zanim OT schowa się na drzewo. Mam takie ukształtowanie ogródka, że to jedyne miejsce by mgławicę zaliczyć.

Starhopping dość prosty, po chwili odnajduję NGC6712 a nieco na prawo i do góry bardzo delikatnie widzę rozmytą plamkę. Upewniam się, że układ gwiazd się zgadza w czym pomocne są dwie jaśniejsze gwiazdki obok NGC6712. Zmiana na E17 z O-III, teraz gromada kulista została mocno przygaszona a ICek jest już oczywisty. Mrowie gwiazd, które widziałem w Naglerze zostało wygaszone, ale za to nie sposób przeoczyć mgławicy. Gdybym w N31 nie wiedział, że obok NGC mam szukać IC1295 to na 99% bym jej nie zauważył.

PS. Zmasakrował mnie widok M13 i M27 w E17. Strach pomyśleć co będzie się działo pod ciemnym niebem Kilka obiektów jeszcze obejrzałem, ale opiszę wszystko jutro.

[lukost]

Ciemne niebo to raz, ale gdy zobaczysz te Messiery w Roztokach w swoim niutku, z wykorzystaniem topowej nasadki bino (Denkmeier), to dopiero się zdziwisz. A zobaczysz, o ile tylko pogoda dopisze.

[lukost]

Nasz cel jest bezproblemowo widoczny także w refraktorze 150/750. Warunek? Filtr OIII, na który mgławica reaguje rewelacyjnie. Sprawdzone dziś wieczorem.

[Charon_X]

Ultrablock może być też ? Może pomógłby wyłapać pod słabszym niebem w 8" ?

[lukost]

Sprawdzę dziś jak sprawy się mają z Ultrablockiem. To może być nawet sensowniejsza opcja, bo OIII niemożebnie gasi pobliską kulkę.

[MichalKaczan]

Obserwowałem IC 1295 tydzień temu pod dobrym i zaświetlonym niebie. Cuda potrafi zdziałać filtr UHC/OIII. Pod niebem ok 6mag mgławica widoczna bez filtra jako słabe, okrągłe pojaśnienie. Z filtrem od razu rzuca się w oczy. Ma jajowaty kształt i pociemnienie przesunięte w prawo od osi planetarki. Zaczyna to przypominać to co widać na fotkach.

Pod zaświetlonym niebem (ok 4.5mag) też ją widać!, ale tylko z filtrem.

[lukost]

W RPA zrobiłem "eksperyment" pokazujący moc filtra OIII, właśnie na tym obiekcie. Pamiętam, że @MaPa był z lekka zdziwiony stopniem przygaszenia kulki i wyrazistością mgławicy (która bez filtra ginęła w morzu gwiazd).

[MichalKaczan]

Miałem podobne odczucia. Dlatego też lubię tę parkę w UHC, bo nie gasi tak pobliskiej gromady kulistej.

Zapomniałem dopisać, że po wkręceniu filtra planetarka ta jest bezproblemowo widoczna w nasadce bino, nawet w wyższych powiększeniach (180x).

[MaPa]

W dniu 12.09.2019 o 21:54, lukost napisał:

W RPA zrobiłem "eksperyment" pokazujący moc filtra OIII, właśnie na tym obiekcie. Pamiętam, że @MaPa był z lekka zdziwiony stopniem przygaszenia kulki i wyrazistością mgławicy (która bez filtra ginęła w morzu gwiazd).

To wzorcowy eksperyment pokazujący "moc" stosowania filtrów. Nie myślałem, że różnica jest aż tak znaczna a zgaszenie gwiazd to prawie szok.

[polaris]

W dniu 2.07.2017 o 20:56, lukost napisał:

The Night Sky Observer's Guide podpowiada mi, że próby dorwania IC1295 mogą z powodzeniem podejmować posiadacze ośmiocalowych tubek.

Jedynie nieco ponad 20' na wschód-południowy wschód od niej (NGC 6712) SkySafari pokazuje mgławicę planetarną IC 1295 (12,5mag / Sb 13,4mag?). Co najlepsze, planetarka mieściła się w jednym polu Morfeusza 12,5mm z kulistą, więc grzechem zaniechania byłoby nie spróbować. Oczywiście nie spojrzałem na szczegółowe dane planetarki i nastawiłem się na maleństwo przypominające gwiazdkę, którą wybije z tła filtr OIII. Ustawiłem sobie w aplikacji pole widzenia i zacząłem starhopping po układach gwiazd. Szybko się w tym zorientowałem i wycelowałem w miejsce, gdzie powinna pojawić się planetarka i nawet dostrzegłem tam gwiazdkę, która mogła nią być. Wkręciłem OIII i zdębiałem. W środku pola zaświeciła mi spora okrągła poświata niemal dotykająca gwiazdkę 11mag. Może "zaświeciła" to złe słowo, dostrzegłem ją szukając w polu widzenia gwiazdki, która "miała pojaśnieć" w OIII. Żadna tego nie zrobiła, a po chwili poświata stała się dość oczywista, widoczna na wprost, choć lepiej zerkaniem. Aż poprosiłem Thomasa, żeby potwierdził widoczność oraz wygląd i niemal natychmiast usłyszałem, że poświata planetarki tam faktycznie jest.

Oto notatka Steve'a Gottlieba:
8" (6/27/81): faint, round, fairly small.  Located 25' ESE of NGC 6712 in the same low power field.  Observation mentioned in 10/81 S&T for smallest scope!