Obiekt tygodnia 30.12.2014 r. Abell 21

[lukost]

Jutro Sylwester, zatem wypadałoby przedstawić w ramach tego cyklu jakiś wystrzałowy obiekt. Myślałem o NGC 6946 (zwanej ?Fireworks Galaxy?), ale najlepszy czas do jej obserwacji już niestety minął... Co w zamian? Hmm, nie byłbym sobą, gdybym w końcu nie zaproponował czegoś z katalogu George'a Abella. I tak długo wytrzymałem... :P
W konstelacji Bliźniąt odnajdziemy kilka ciekawych i efektownych mgławic planetarnych (wśród których najbardziej znany jest chyba Eskimos), ale Abell 21 (alternatywnie Sh 2-274, PK 205+14. 1) ma w sobie to ?coś?, stanowiąc dla mnie od pewnego czasu obowiązkowy przystanek podczas obserwacji zimowego nieba.
Starhopping w kierunku mgławicy jest nieskomplikowany ? wystarczy wyobrazić sobie równoboczny (z grubsza) trójkąt, utworzony przez jasnego Procjona, Gomeisę, z naszym celem jako trzecim, północnym jego wierzchołkiem. Zresztą, najlepiej pokażą to poniższe mapki.



Mapy wygenerowane przy pomocy CdC (by Rokita)

Zanim przejdę do sedna, przypomnę w skrócie genezę katalogu ? mianowicie w latach 1949-1958 przeprowadzono przegląd nieba Palomar Observatory Sky Survey (POSS I) przy użyciu 48-calowego teleskopu Schmidta, umieszczonego w słynnym obserwatorium na górze Palomar w Stanach Zjednoczonych. W kolejnych latach amerykański astronom George Abell wraz ze współpracownikami (m. in. R. Minkowskim - skądinąd również znanym badaczem mgławic) skatalogował mgławice planetarne zarejestrowane na wykonanych wówczas płytach fotograficznych, ujmując w swym spisie łącznie 86 pozycji. Praca została ukończona w 1966 roku. Z czasem okazało się jednak, że pięć obiektów zostało sklasyfikowanych błędnie, bądź też w ogóle nie istnieje. Większość ?Abelli? to ulotne twory o niewielkiej jasności, nic zatem dziwnego, że - z nielicznymi wyjątkami - zostały pominięte we wcześniejszych katalogach NGC oraz IC. Powodem małej jasności tych mgiełek jest zwykle ich zaawansowany wiek - wyrzucona przez umierającą gwiazdę gazowa otoczka, pobudzana do świecenie przez promieniowanie gorącej gwiazdy centralnej, z czasem coraz bardziej rozszerza się i rozrzedza w ośrodku międzygwiazdowym. Zwykle już po upływie 15-20 tysięcy lat gaz staje się na tyle rozproszony, że mgławica przestaje być w ogóle widoczna. Abell 21 zalicza się do tego typu ?staruszek? (jej wiek szacowany jest na ponad 25 tys. lat), a mimo to można bez większego trudu zobaczyć ją już w... lornetce, ale o tym za moment. Do początku lat osiemdziesiątych XX w. mgławica była uważana za pozostałość po supernowej. Obiekt znajduje się w odległości około 1500 lat świetlnych od Ziemi, a jego rozmiary są szacowane na 4 lata świetlne.

źródło: http://apod.nasa.gov/apod/ap121025.html

Abell 21 ma jasność 10,2^mag, przy rozmiarach kątowych ok. 12'x9'. Wartość podawana przez Wikipedię (15,99^mag) jest wzięta z... - sam nie wiem skąd ;) . Mgławica jest obiektem o stosunkowo niskiej jasności powierzchniowej, lecz nadal to jeden z najłatwiejszych planetarnych Abelli. Pod alpejskim niebem, w perfekcyjnych warunkach do jej dostrzeżenia wystarczył podobno teleskop o średnicy 70 mm! Zdaniem deesowego ?wyjadacza? Uwe Glahna, obiekt powinien być do wyłapania nawet w lornetce o średnicy 50 mm, o ile zaopatrzymy ją w dobrej klasy filtry mglawicowe.
Aż tak ambitny nie jestem, a i moje niebo nie umywa się do alpejskiego, ale połączenie dwóch obiektywów 110 mm (lorneta 28x110) okazało się całkowicie wystarczające. Z użyciem tej dwururki, bez użycia jakichkolwiek filtrów, dostrzegłem spore, subtelnie zarysowane, lecz zerkaniem oczywiste, półkoliste pojaśnienie, z widocznymi na jego tle słabymi gwiazdkami. Filtr UHC?s nieco pomógł, podnosząc kontrast. Z upływem czasu Abell wydawał mi się coraz wyraźniejszy. Przy pierwszej okazji (może na zimowym astrozlocie w Zawadce Rymanowskiej?) zamierzam zasadzić się na niego z moją Deltą 15x70.
W newtonie o średnicy lustra 150 mm mgławica wyskoczyła z tła natychmiast ? rozległa, zerkaniem oczywista, po chwili można było ją podziwiać patrząc na wprost.
Obserwowałem ją też przy użyciu teleskopu o średnicy 330 mm. W takiej aperturze jej kształt i ?konsystencję? świetnie oddaje zwyczajowa nazwa ? ?Meduza?. W długoogniskowym okularze dostrzeżemy wyraźny półokrąg, wypełniony delikatnym, mglistym blaskiem, przypominający nieco znaną mgławicę Crescent (NGC 6888) w Łabędziu.
Tak prezentuje na szkicu sporządzonym przez Uwe Glahna (z wykorzystaniem szesnastocalowego teleskopu i filtra OIII).


Jako ciekawostkę podam, że Abell 21 został opisany na deepskyforum niecały rok temu, w ramach "oryginalnego" cyklu "Object of the Week"
Polecam tę lekturę - chłopaki piszą o wyłapywaniu nadzwyczaj słabej, północno ? zachodniej części mgławicy. ale to już zabawy dla prawdziwych twardzieli...
O ile pogoda okaże się łaskawa, to w któryś mroźny, styczniowy wieczór odwiedź Bliżnięta, spróbuj i daj znać, jak poszło!

[Panasmaras]

Niecały tydzień temu zasadziłem się na nią - i wydaje mi się, że wyłapałem. Pewny na 100% nie mogę być, ale i warunki były dalekie od doskonałych.

W każdym razie - miałem wrażenie, że majaczy jakaś słabizna w 10,5x70 (uzbrojonymi w UltraBlocki), wyskakiwała niemrawo, ledwie jakieś 15% czasu wpatrywania. W 16x70 z filtrami jestem jej pewien, choć dalej była trudnym obiektem. W tej samej lornecie bez filtrów znów była bladym wspomnieniem na granicy zwidów.

W lepszych warunkach z pewnością się na nią jeszcze zasadzę - szczególnie, że to mój jedyny do tej pory Abell. Zresztą, przy tak łatwym star-hoppingu grzechem jest jej nie odwiedzać :)

[lukost]

Kurczę, właśnie dlatego zgłosiłem zapotrzebowanie na Ultrablocki do lornetki 70 mm na zimowy astrozlot, a Ty mi mówisz, że już ją złapałeś? Jaki z Ciebie kolega? :P

Ps. Aha, zapomniałem dodać, że zdjęcie z APOD-a jest odwrócone. Najjaśniejsza jest południowo - wschodnia część mgławicy.

[Panasmaras]

Ja bardzo przepraszam, naprawdę. Po prostu czułem jakoś takoś, że ten Abell to może być kolejny obiekt tygodnia no i tak ten star-hopping sam się zdarzył, ale to po paru drinkach było, najpierw wpadł Procjon, a potem lorneta sama tak jakoś do góry przez Gomeisę poszła, a potem to już szybko wszystko naraz poleciało, raz-ciach, najpierw niby nic, ale potem jednak ta Abellka tak niby tylko majaczyła, majaczyła, w końcu sam nie wiem, jak się na nią dłużej zagapiłem, jak zaczęła mnie wciągać do siebie... Kurczę no, po pijaku przecież mówię było, naprawdę, przecież normalnie to idę grzecznie tylko do M35 na małą pogaduchę i zwijam się, no i naprawdę no...

 

Strasznie głupio wyszło...

[Janko]

Carramba!

Jeśli to jest sławna Meduza (czego po numerze nie rozpoznałem), to ja też z nią kiedyś walczyłem przez lornetki. Musze jeszcze sięgnąć do notatek, ale zdaje mi się, że poległem ;) Nie jest lekko z  Gorgonami   a ze mnie żaden Perseusz.

 

 

Meduza Gorgona

Źródło zdjęcia: Wikipedia

[Panasmaras]

Okazuje się, że pod słabszym blizińskim niebem, Meduza wcale nie jest taka niedostępna. Jest co prawda znacznie trudniejsza niż z ciemnej Warmii, ale osiągalna, nawet jeśli niebo daje z siebie 6.0^mag i ni funia więcej.

Tym razem bardziej się przyłożyłem do zerkania i faktycznie, widać coś w rodzaju przekrzywionego półkola. W każdym razie południowo-wschodnia krawędź najwyraźniej się odcina i obiekt powoli zanika w przeciwnym, północno-zachodnim kierunku - co w rezultacie oznacza dostrzeżenie wspomnianej połówki koła.

A pobliska NGC 2395 dyskretnie zwracała na siebie uwagę swym subtelnym blaskiem...

[lukost]

Też do niej wróciłem we wtorkowy wieczór. Tym razem miałem już do dyspozycji parkę baaderowskich filterków UHC-s i w 28x110 obiekt był po prostu oczywisty. Przez 15x70 jeszcze nie próbowałem. 

Swoją drogą bardzo się polubiliśmy z owymi "uhaceesami" - poprawiają widoczność mgławic, pozostawiając jednocześnie prawie nietknięte całe gwiazdowe otoczenie obiektu.        

[lukost]

No, Delta 15x70 i UHC-esy dały radę. Jeśli wiesz, gdzie szukać - obiekt zerkaniem jest oczywisty, jeśli nie - hmm, można go przeoczyć :P

[Janko]

Wczorajszej nocy wypatrzyłem ją  przez Miyauchi 20x77 i Vortexa 15x56 bez filtrów. Nie było lekko, ale słabe, rozległe pojaśnienie niewątpliwie było tam, gdzie powinno.

Noc była bardzo dobra, choć do ideału przejrzystości ciut brakowało

[mr_j]

Po mojej obserwacji przez 20" w OIII uważam, że jest nie łatwym obiektem. Przyłożyłem się do szukania, oczywiście z filtrem OIII.

Wyglądała prawie jak na szkicu Uwe Glahna (z wykorzystaniem szesnastocalowego teleskopu i filtra OIII).  Pamiętam, że umnie była "gęstsza".

Co dla doświadczonych obserwatorów. Tutaj ukłon w stronę Lukost i Panasa. Jest nie trudnym obiektem.

Dla mnie zdecydowanie wymagało przyłożenia się do obserwacji.

Chcę jeszcze sprawdzić w lornetce, tylko że mam 10x56 i pewnie będzie nie osiągalna pod niebem 6mag. Ale może w ED 100mm ... I sprawdzę, czy jest nie trudnym obiektem ;)

Tym jednak dziękuję za opisy i inspirację.

 

Pogodnego nieba !

[Damian P.]

Złowiłem dziś i ja pierwszy raz Meduzę. W mojej dwunastce, bez filtra, zobaczyłem ją właściwie od razu, jednak gdybym nie znał dobrze położenia, ani nie miał wyobrażenia czego się spodziewać, nie wpadłaby raczej sama w oko. Była mętnym zamgleniem, stosunkowo słabym, niemniej ewidentnym.
Obserwowałem na odludnym miejscu, o współczynniku "Ratio", według mapy, wynoszącym około 0.11.

Edytowane 23 Marca 2020 przez Damian P.

[lukost]

Przymierzałem się do A 21 parę miesięcy temu, ale na mój zestaw foto (400 mm plus pełna klatka) to jednak zbyt niewielki kątowo cel.

Wysmażona w ten sposób jedna testowa czterominutowa klatka w sam raz nada się jednak do wrzucenia w ten dawno zapomniany wątek by zobrazować jak to z grubsza widać w okularze.

 

[Alien]

Oj tam 😉 dołóż do tego jeszcze ze 30 klatek i będzie ok.

[MichalKaczan]

Złowiłem tego Abella podczas wczorajszych obserwacji w Novych Vilemowicach lornetką 60mm z okularami ES 24mm/68* (12.5x) z OIII. Warunki były średnie, pewnie ze względu na opad świeżego śniegu, który to podniósł poziom LP. Jednak dość szybko ,zerkaniem, wyskoczył blady kleks mgławicy. Na Abella 31 już się nie załapałem, bo koło 1.00 wszystko przykrył welon chmur.

[Koszy89]

Odwiedziłem wczoraj pierwszy raz tytułowy obiekt uzbrojony w 16 cali i niestety doznałem rozczarowania do tego stopnia iż gdy zobaczyłem w atlasie Interstelarium oznaczenie obiekt widoczny w 4" to byłem przekonany że to musi być błąd , ale po przeczytaniu tytułowego posta już wiem że to nie żart 😱 tylko raczej mieszanka wczorajszych warunków mam na myśli przejrzystośc nieba plus myślę wszędobylska w moich stronach wilgoć potęgująca LP (na mojej miejscówce normalnie jest takie solidne B4 , nie mam miernika , w dobre noce NELM 6 mag , w bardzo dobre trochę lepiej, wczoraj nie robiłem tej oceny ale sądzę ,że 5,7 to max )

I co ?

Bez użycia filtrów dopiero wiedząc dokładnie gdzie i czego szukać dało się dostrzec że coś tam majaczy .

Z filtrem OIII 7nm po prostu magia , niebo z rozlanego mleka przekształciło się w raczej posypane sądzą, czerń, ach gdyby tak mogło wyglądać tło nieeba bez filtrów, obiekt stał się jasny kontrastowy oczywisty, wygięte w rogala włókno słusznie tu w opisie jako przypominające crescenta.

 

[Polarkowy]

W dniu 19.01.2026 o 11:24, Koszy89 napisał:

Odwiedziłem wczoraj pierwszy raz tytułowy obiekt uzbrojony w 16 cali i niestety doznałem rozczarowania...

Ostatnio warunki nie rozpieszczają. Coś co w Twojej aperturze i dobrych warunkach powinno być oczywistością może być kompletnie niewidoczne przy tej pogodzie. Ja również, wyposzczony kilkoma miesiącami bez wyjazdu pod ciemne niebo rzuciłem się na obserwacje jak szczerbaty na suchary. I co? Niestety zawód. Niebo które spokojnie mogłem określić mianem słabego B3/mocnego B4 w dobrych warunkach, przy obecnej aurze oferuje mniej niż sierpniowe B5 🙁. Szkoda, bo Bliźnięta wysoko i to najlepszy czas na łowy tego obiektu.