O MOŻLIWOŚCIACH DOSTRZEGANIA OBIEKTÓW GŁĘBOKIEGO NIEBA-cz.3 przejrzystość

[Erik68]

Przejrzystość i jakość nieba, odgrywają kluczową rolę w obserwacjach DS. Na niebie o bardzo dobrej jakości, ale o słabej przejrzystości, możemy nie dostrzec niektórych obiektów, które pokarze nam gorsze niebo z kryształową przejrzystością.

 

Za poziom przezroczystości, odpowiedzialna jest atmosfera Ziemi ,ponieważ pochłania i rozprasza światło, powodując, że słabe obiekty wydają się jeszcze słabsze, niż są w rzeczywistości. Biorąc pod uwagę, jak gęsta jest atmosfera, to cud, że w ogóle możemy zobaczyć gwiazdy. Gdyby całe powietrze miało się skroplić w ciecz tak gęstą jak woda, pokryłoby naszą planetę na głębokość 10 metrów. Redukcja(wygaszanie) pozornej jasności obiektu niebieskiego, gdy jego światło przechodzi przez atmosferę. Zależy to od trzech czynników:

Przezroczystości (klarowności) powietrza.

Wysokości nad poziomem morza.

Wysokości nad horyzontem obiektu niebieskiego.

Ekstynkcja składa się z dwóch komponentów: absorpcji, gdzie światło jest blokowane w swoim torze, oraz rozpraszania, gdzie światło jest rozpraszane z dala od swojego pierwotnego źródła. Cienka mgła rozprasza światło, a dym je pochłania. Rozpraszanie jest bardziej szkodliwe, ponieważ nie tylko przyciemnia obserwowany obiekt, ale także zmniejsza kontrast poprzez rozjaśnienie tła nieba. Nasza atmosfera pochłania większość promieniowania podczerwonego i ultrafioletowego, które na nią trafia.Dopóki powietrze jest czyste, reszta atmosfery prawie w ogóle nie pochłania światła widzialnego. To nie przypadek: nasze oczy ewoluowały, aby maksymalnie wykorzystać dość wąski zakres długości fal, które przenikają przez atmosferę.

Rys.1

Ale nawet idealnie czyste powietrze rozprasza całkiem sporo światła poprzez proces zwany rozpraszaniem Rayleigha(Rys.1). Efekt ten jest znacznie silniejszy w przypadku światła niebieskiego niż czerwonego, dlatego niebo w ciągu dnia jest niebieskie. Bez rozpraszania niebo wydawałoby się czarne nawet w południe. Rozpraszanie niebieskozielonej długości fali, na którą ludzkie oko jest najbardziej wrażliwe, ma największe znaczenie dla obserwatorów głębokiego nieba. Całkowite wygaszenie na poziomie morza wynosi około 0,16 magnitudo dla gwiazdy w zenicie, jeśli powietrze nie zawiera żadnych zanieczyszczeń. Na większych wysokościach ekstynkcja zmniejsza się o ok.0,03mag na każde 2000m.npm. Im bliżej horyzontu, tym przez grubszą masę powietrza patrzymy ,przez co  widok znacznie się pogarsza. Ilość powietrza w zenicie oznacza się jako, jedną masą powietrza.(Rys.2) .Rzeczywista ilość powietrza w jednej masie zmienia się w zależności od wysokości nad poziomem morza. Zazwyczaj 0,2-0,6 mag./masę powietrza. Miejsca na dużych wysokościach mogą osiągnąć nawet 0,15, wartość dla przeciętnego miejsca wynosi 0,3.

 

Rys.2

W przypadku gwiazdy 30° nad horyzontem patrzymy przez dwie masy powietrza. Przy 10°, 5,6 mas powietrza, a dla obiektu na horyzoncie, 40 mas powietrza. Wygaszenie jest zwykle mierzone w wielkościach na masę powietrza. Na przykład, powiedzmy, że wygaszenie wynosi 0,16 mag. na masę powietrza, co jest najlepszym wynikiem na poziomie morza. Wtedy gwiazda w zenicie wydaje się o 0,16 mag. słabsza , niż jest w rzeczywistości, gwiazda 30° nad horyzontem, wydaje się o 0,32 mag. słabsza, a gwiazda 10° nad horyzontem o 0,90 mag. słabsza. Na tym przykładzie widać, dlaczego tak ważne jest oglądanie obiektów, gdy znajdują się one jak najwyżej nad horyzontem. W praktyce powietrze nigdy nie jest idealnie czyste. Naturalne zanieczyszczenia, takie jak kurz i dym z pożarów lasów, para wodna lub emitowane: smog, odgrywają kluczową rolę w przejrzystości (klarowności nieba).Zanieczyszczenia nazywane są aerozolami: mikroskopijnymi stałymi lub ciekłymi cząsteczkami zawieszonymi w atmosferze(pyły zawieszone-PM 2.5 i 10). Zmniejszenie widoczności z powodu aerozoli nazywa się głębokością optyczną aerozolu (AOD).Pyły zawieszone PM 2,5- to wszystkie aerozole atmosferyczne o wielkości cząstek 2,5 mikrometra lub mniejszej, w skład których wchodzą związki organiczne i nieorganiczne,PM10-wszystkie cząstki o wielkości 10 mikrometrów lub mniejszej, w skład których wchodzą zwykle stosunkowo obojętne chemicznie związki takie jak krzemionka i tlenki metali. Zdecydowanie większy wpływ na klarowność nieba mają te mniejsze(PM2,5).Znaczny wzrost pyłów zawieszonych w Polsce, notowany jest w okresie zimowym, podczas wyżowej, bezwietrznej  pogody ,najczęściej przy frontach wschodnich, w dużych miastach i ich okolicach, a także przy autostradach i drogach ekspresowych, przy wzmożonym ruchu samochodowym. W Polsce najlepszą przejrzystością charakteryzuje się N/W front arktyczny. Najgorszą ,przeważnie ,wilgotny ,zapylony front S/E ,przy którym często tworzą się mgły, nawet podczas wiatru .Kierunki frontów atmosferycznych w Polsce(Rys.3)

 

 

Rys.3

 Bardzo dobrą przejrzystość mamy najczęściej z kierunków ,zaznaczonych na niebiesko,ale zdarza się że fronty S lub S/W ,niosą ze sobą masy powietrza, zapylone piaskiem saharyjskim. Z kierunków E, docierają do nas zapylone masy suchego  powietrza kontynentalnego, co sprawia że przejrzystość nie jest tak dobra. W roku 1994r. panował u mnie(małopolska) potężny ,rozbudowany front E ,i pomimo bardzo suchego powietrza, i trwającej 3 tygodnie bezchmurnej aury (susza), nawet w górach powyżej 1000m.npm.horyzont był mocno "przydymiony", przymglony. Przejrzystość można ocenić już w dzień, obserwując kolor nieba. Głęboki błękit( wysoko w górach może być lekko granatowy) w zenicie , schodzący aż do horyzontów, mówi nam o bardzo dobrej przejrzystości, czym niebo bardziej "wyprane" z koloru, blade lub wpadające w szary ,tym gorzej. Oczywiście może sie to zmienić w miarę upływu dnia, i noc będzie lepsza lub gorsza. W nocy bardzo dobra przejrzystość objawia się punktowością źródeł światła ,brak halo, nawet w najmniejszym stopniu. Kryształowe niebo zdarza się również po przejściu frontu z mocnym wiatrem i opadami(przelane, przewiane)  W miarę wzrostu doświadczenia obserwacyjnego, nauczymy się określać przejrzystość ,po wyglądzie samego gwieździstego nieba. Przejrzystość jest słabo skorelowana ze wskazaniami mierników SQM ,a sam pomiar niewiele nam o niej mówi. Przejrzystość zmienia się w ciągu nocy z rożną częstotliwością, a bardzo szybkie zmiany( od kilku do 1 sekundy),tworzące *"komórki superprzejrzystości" nazywamy :scyntylacją. Temat rozwinę w 4 części.

*termin stworzony dla lepszego zrozumienia zagadnienia.

PS. Dane dotyczące: stężenia pyłów PM, areozoli ,można sprawdzać na Windy.com. Stężenie pary wodnej(które nie zawsze pokrywa sie z zachmurzeniem) tutaj- https://meteo.imgw.pl/dyn/#group=sat&param=clouds-with-background-day&loc=52,19,7 ,  SATELITA  zakładka "para wodna"

Edytowane 24 Maja 2025 przez Erik68

[Koszy89]

W dniu 24.05.2025 o 22:32, Erik68 napisał:

Zmniejszenie widoczności z powodu aerozoli nazywa się głębokością optyczną aerozolu (AOD).

 

[Koszy89]

W dniu 24.05.2025 o 22:32, Erik68 napisał:

Stężenie pary wodnej(które nie zawsze pokrywa sie z zachmurzeniem) tutaj- https://meteo.imgw.pl/dyn/#group=sat&param=clouds-with-background-day&loc=52,19,7 ,  SATELITA  zakładka "para wodna"

Czy może mi ktoś powiedzieć gdzie jest jest to do kliknięcia ?

No za cholerę nie widzę nie mogę znaleźć na telefonie satelity a tym bardziej dalej pary wodnej.

Przecież to gdzieś powinno być na wierzchu satelita 

[Erik68]

19 minut temu, Koszy89 napisał:

Czy może mi ktoś powiedzieć gdzie jest jest to do kliknięcia ?

Dlatego wszystkie strony i wyszukiwania robie na kompie ,bo telefony to DRAMAT! Ja na telefonie satelity na tej stronie nie mogę znaleźć.50% tego co pokazuje komp telefon nie widzi😱 

Sorry,takie mamy systemy w telefonie.

Edytowane 10 Marca przez Erik68

[Koszy89]

Dzięki przynajmniej wiem że to nie za mną coś nie tak bo już się irytowałem 😅

Poszukam więc w domu później z kompa.

@Erik68ta zakładka AOD która pokazałem wyżej z meteoblu myślisz będzie dobrze też uwzględniac te parę wodną ? W sensie czy to może być taki jeden najlpeszy wskaźnik który niejako sumuje to wszytko co wisi ?

 

[Erik68]

15 minut temu, Koszy89 napisał:

Poszukam więc w domu później z kompa.

Wchodzisz na stronę ,po lewej masz 3 zakładki ,klikasz "MAPY" ,wyświetla ci się mapa,i w górnych zakładkach ,klikasz "SATELITA", wyskakuje mapa satelitarna,po lewej stronie masz 5 zakładek ,klikasz "PROGNOZA ZAGROŻEŃ HYDRO" może się zdażyć że po kliknięciu przeskoczysz do zwykłej mapy ,musisz kliknąć jeszcze raz żeby rozwinął się pasek 4 zakładek wśród których jest "6.2um (PARA WODNA). Pokazany masz stan pary w czasie rzeczywistym z możliwością kilku godzin wstecz,nie wiem czy możesz cofnąć się kilka dni do tyłu...?

Edytowane 10 Marca przez Erik68

[Erik68]

Gdzie najlepiej na równinach obserwować ,u ciebie jest specyficznie(zach.pomorskie)-wysoka wilgotność,wpływ Bałtyku,częste mgły ,ale są i plusy -małe LP i duże otwarte pola. Wybieraj duże otwarte przestrzenie (pola uprawne),łąka .Najlepiej bez rzek,strumieni żródeł wody ,lub z minimalna odległością ok- 500m.Unikaj terenów otoczonych lasem ,a w takim przypadku żeby chociaż jeden kierunek miał otwarta  przestrzeń ,a ściana drzew nie bliżej niż 200-300m.Co daje duży otwarty teren-równomierne wychładzanie podłoża,brak przeszkód generujących turbulencje,szybsze wysychanie po zach.Słońca,brak lokalnych wirów powietrza.Ważne 2-4h po zachodzie Słońca,ustaje konwekcja,ziemia się już wychłodziła. Napiszę jeszcze wieczorem ,na razie na tyle czasu wystarczyło...

Edytowane 10 Marca przez Erik68

[Koszy89]

https://meteo.imgw.pl/dyn/index.html#group=sat&param=wv-062&loc=52.24,21.034,7

 

Niech ktoś zobaczy czy go na telefonie przenosi do pary wodnej.

Znalazłem na kompie odpowiednią zakładkę dość łatwo , na telefonie niby znalazłem się gdzie trzeba czyli prognoza zagrożen Hydro , ale za nic nie chciało wyskoczyć para wodna do wyboru, dopiero jak z kompa wysłałem sobie link to działa 

https://meteo.imgw.pl/dyn/index.html#group=sat&param=wv-062&loc=52.24,21.034,7

Edytowane 10 Marca przez Koszy89

[Koszy89]

Pewnie wam nie działa, nie wiem o co chodzi z tym , jak klikam w link jaki sobie wysłałem na maila to mnie na telefonie przenosi gdzie trzeba , a jak tu go dodawałem skopiowałem to przenosi ale już właśnie niema tej  zakładki para wodna 🤷🏻

[Erik68]

Najlepiej obserwować niebo już w dzień. Jeśli jego kolor jest zbliżony do czystego błękitu, a w zenicie nawet wyraźnie niebieski, zazwyczaj oznacza to dobrą przejrzystość. Jeśli natomiast niebo jest „wyprane”, mleczne i jednolite — zwykle zapowiada gorsze warunki. Oczywiście sytuacja może się jeszcze zmienić po zapadnięciu zmroku. Przejrzystość pozioma, czyli widoczność obiektów na ziemi, nie zawsze koreluje z jakością nocnego nieba. Może być ona dobra, a samo niebo i tak bywa pogorszone przez wysokie chmury, cirrusy czy rozjaśnienie tła spowodowane np. aktywnością geomagnetyczną Słońca. Zdarza się też inna sytuacja: wszystkie modele pogodowe i serwisy pokazują znakomitą przejrzystość, czyste niebo, brak pyłów, aerozoli i pary wodnej, nie ma też żadnych doniesień o podwyższonej aktywności słonecznej — a mimo to w nocy widzimy szare, „płaskie” niebo, nawet przy bardzo dobrym odczycie SQM. Często winne są wtedy bardzo cienkie chmury wysokie — delikatny całun, którego nie wychwytują satelity ani prognozy meteorologiczne. Zdarza się to wcale nie tak rzadko. Czasem można przeczytać relacje z obserwacji, w których ktoś pisze: „wszystko było świetne, ale coś wisiało w powietrzu”. Sam miałem taką sytuację. Pamiętam, jak w nocy przeglądałem kolejne modele pogodowe i serwisy, próbując znaleźć przyczynę. Dopiero nad ranem, po wschodzie Słońca, wszystko się wyjaśniło — wokół tarczy pojawiło się słabo zarysowane, ale wyraźne halo. To właśnie cienki całun wysokich chmur ujawnił się dopiero w świetle dziennym.

[Polarkowy]

11 minut temu, Erik68 napisał:

Czasem można przeczytać relacje z obserwacji, w których ktoś pisze: „wszystko było świetne, ale coś wisiało w powietrzu”

Potwierdzam. Na tej samej miejscówce, w bezksiężycową, pogodną noc widoczność galaktyk w 12" była gorsza niż w 6". Przy czym regularność z jaką wpadam w te gorsze warunki każe podejrzewać że ta jedna noc z wybitnymi widokami z 6 cali była wyjątkiem od reguły 😞

[Damian P.]

17 minut temu, Erik68 napisał:

Najlepiej obserwować niebo już w dzień. Jeśli jego kolor jest zbliżony do czystego błękitu, a w zenicie nawet wyraźnie niebieski, zazwyczaj oznacza to dobrą przejrzystość. Jeśli natomiast niebo jest „wyprane”, mleczne i jednolite — zwykle zapowiada gorsze warunki.

Warto sprawdzać kolor nieba tuż przy Słońcu. "Czysty błękit" jest trochę pojęciem względnym i ktoś (osoba a) może uznać, że niebo taki właśnie ma kolor, a ktoś inny (osoba b) określi mianem "czystego błękitu" niebo dopiero wtedy, gdy naprawdę będzie to głęboka barwa. Z kolei obserwacja przy Słońcu pozwala nieco lepiej ocenić sytuację, ponieważ w przypadku osoby "a", niebo mogło wydawać się niebieskie, błękitne, jednak w pobliżu Słońca przechodzi bardziej w biel. Są dni, gdy niebo ma naprawdę głęboki, krystaliczny odcień błękitu i choć przy Słońcu jest jaśniejsze, wciąż pozostaje wyraźnie niebieskie.

Metoda jest prosta: wyciągamy jak najdalej dłoń i zakrywamy nią Słońce, patrząc na barwę nieba obok dłoni.

[Koszy89]

@Erik68  podpowiedź proszę jeszcze jak interpretować widok warstwy para wodna , rozumiem że chcemy czarny kolor , ale co jest jeszcze akceptowalne a kiedy raczej myśleć o rezygnacji lub zmianie taktyki (np zabrać lornetke i czesać OC)

[Erik68]

21 godzin temu, Koszy89 napisał:

@Erik68  podpowiedź proszę jeszcze jak interpretować widok warstwy para wodna , rozumiem że chcemy czarny kolor , ale co jest jeszcze akceptowalne a kiedy raczej myśleć o rezygnacji lub zmianie taktyki (np zabrać lornetke i czesać OC)

Z tych map korzystam głównie wtedy, gdy wszystko wskazuje, że warunki powinny być świetne, a mimo to niebo jest szare. Na co dzień bardziej ufam obserwacji koloru nieba — to zwykle pewniejszy wskaźnik. Choć, jak już kilka razy wspominałem, zdarza się, że i to zawodzi: w dzień niebo wygląda pięknie, głęboki błękit, a w nocy robi się szarówka i gwiazdy są wyraźnie przygaszone.Miałem taką sytuację wczesną wiosną. Okazało się, że wraz z zapadnięciem zmroku ludzie zaczęli intensywnie palić w „kopciuchach” i gwałtownie wzrosło stężenie PM2.5.  Pogoda zawsze niesie ze sobą pewne ryzyko i nigdy nie będzie przewidywalna w 100%. Zmiennych jest po prostu zbyt wiele — prognozy dają jedynie pewne prawdopodobieństwo, a nie gwarancję warunków.

---