Zmarnowany potencjał słonecznych obserwacji.

[Mc ślimack]

Zapewne wielu z Was posiada na podorędziu filtr do obserwacji Słońca. To fajny gadżet rozszerzający możliwości teleskopu. Pewnie również wielu z Was częściej lub rzadziej obserwuje naszą  dzienną gwiazdę. Jednak idę o zakład, że dla zdecydowanej większości są to zwykłe obserwacje, a szkoda. Okazuje się, że każda taka obserwacja niesie ze sobą potencjalną wartość dodaną, której niestety nie wydobywamy. 

Ostatnio obejrzałem webinar Konrada o obserwacjach słonecznych i muszę Wam powiedzieć – otworzyły mi się oczy. Zrozumiałem, że my, amatorzy, marnujemy potężny potencjał naszych obserwacji. 

Link

W filmiku Konrad dokładnie pokazuje, jak naszej prostej obserwacji można nadać "naukowy pierwiastek". Postanowiłem spróbować i wyznaczyć dzienną liczbę Wolfa (R). Okazało się to banalne i zajęło mi dosłownie kilka minut. Potem doszedł wskaźnik SN (dotyczący aktywności plamotwórczej). Szybka rejestracja w bazie SOS PTMA, wypełnienie prostego raportu i... gotowe. 

To oczywiście podstawowy raport. Można również taki raport nieco ubogacić. 

Ja już po dwóch dniach raportowania zauważyłem coś, czego wcześniej nie doceniałem: dynamikę. Widzisz prawie na żywo, jak grupy ewoluują, jak jedne plamy się rozpadają, a inne rodzą. Przy codziennej obserwacji ruch obrotowy Słońca staje się niemal namacalny. Twój unikalny wykres liczby Wolfa rośnie, a Ty zaczynasz czerpać z tego dziwną satysfakcję. 

Możecie zapytać: „Po co im moje statystyki, skoro mają wielkie teleskopy i SDO w przestrzeni kosmicznej?”. Odpowiedź jest prosta. Paradoksalnie monitorując cykl słoneczny kontynujesz wielowiekowe tradycje astronomiczne z czasów gdy do wielkich odkryć wystarczała mała luneta. Właśnie takim instrumentem operował sam Rudolf Wolf. Dziś pragnąc zachować jednorodność pomiarów, kalibrujemy się nieco pod te małe instrumenty optyczne. Tutaj doskonale odnajdują się współczesne amatorskie teleskopy. 

Dlaczego tak istotne jest aby raportujacych do SOS PTMA było jak najwięcej? Jak widzicie wcale nie chodzi o to aby wielkie teleskopy zliczyły z ogromną dokładnością wszystkie najdrobniejsze plamki i pory na Słońcu. Bardziej istotna jest ciągłość i jednorodność pomiarów. Dlatego obserwacje i pomiary grupowe to najlepszy środek, a statystyka dużej grupy zadba o odpowiednie zróżnicowanie i dokładność obliczeń. Im więcej obserwatorów w sieci, tym dokładniej wyznaczone parametry aktywności słonecznej. Druga sprawa jest taka, że uodparniamy sieć na zakłócenia pogodowe. Czesto mieszkamy w różnych miejscach kraju czy nawet śawiata. Kiedy u mnie nie ma pogody, może być ona u Ciebie. Kiedy ja nie mogę, może Tobie się uda. No i finalnie prestiż takiej sieci. Dziś najbardziej prestiżowy ośrodek to SILSO, jednak gdyby SOS PTMA posiadała w sieci kilkudziesięciu obserwatorów, SILSO pewnie samo zapukałoby do naszych drzwi. 

Chociaż obecnie z naszych danych nie korzysta SILSO, to trafiają one do British Astronomical Association czy holenderskiego Werkgroep Zon. Jesteś cegiełką w monitoringu 25. cyklu słonecznego. 

„Ale ja mam słaby sprzęt i mało widzę...”. To żaden argument! W Sekcji nie musisz być „über-obserwatorem” z teleskopem za 20 tysięcy złotych. Przy kilkunastu raportach dziennie błędy i różnice sprzętowe same się uśredniają. Liczy się Twoja systematyczność. Jeśli używasz stałego powiększenia (u mnie x56 i x67, które świetnie znoszą seeing) i robisz to regularnie, Twoje dane są bezcenne. Nawet jeśli pominiesz „drobnicę”, której Twój sprzęt nie wyłapuje, to trend zmienności, który zaraportujesz, jest kluczowy. Dodatkowo nie musisz być członkiem PTMA i nie musisz zobowiązywać się do stałego raportowania jak w SILSO. Ale uwaga! To wciąga! 

Dlaczego warto zacząć teraz? Słońce powoli zmniejsza swoją aktywność, jednak wciąż jest ona na wysokim poziomie. To idealny czas, żeby nadać swoim obserwacjom nowy sens. Tym bardziej, że zaczynają się białe noce, LP w miastach wycina nam DS-y... 

Zamiast narzekać na jasne niebo, poświęć kwadrans rano lub po pracy. Sprzęt się nie kurzy, oko się trenuje, a Ty masz realny wkład w polską i światową astronomię. Jeśli boicie się arkuszy czy metodologii – spokojnie, jest słoneczna ekipa na Messengerze. To świetni ludzie, którzy pomogą Wam ogarnąć pierwszy raport. 

Zamiast tylko „patrzeć”, zacznijcie widzieć i "raportować".

Czystego nieba!

Edytowane 11 Maja przez Mc ślimack

[M.K.]

W latach 1992 - 2011 wykonałem 2034 obserwacje Słońca (liczba Wolfa i współrzędne plam)
Była to świetna odskocznia od nocnych obserwacji.

[Mc ślimack]

Ładny "przebieg" Maćku i zapewne piękna przygoda z tymi obserwacjami. 😉 Sam jestem na początku tego typu obserwacji (tj. z raportowaniem rezultatów), ale muszę przyznać, że jest to niezwykle wciągające. Moim zdaniem oglądanie Słońca to nie tylko odskocznia od obserwacji nocnych, ale również świetny trening dla oka. Szczególnie gdy próbujemy dostrzec i zliczyć wszystkie ciemne plamy oraz pory na jasnej  słonecznej tarczy. A trzeba pamiętać, że nasza gwiazda jest bardzo wymagająca jeśli chodzi o seeing i inne przeszkadzajki, jak wiatr lub zachmurzenie.