Szukajcie a znadziecie - lornetkowe przygody na ciemnej miejscówce.

[Erik68]

Pierwsze wrażenia

Wiedziony gorączką poszukiwania lepszego nieba, znalazłem coś, co naprawdę wyglądało obiecująco. Niecałe 2 km od granicy ze Słowacją, 58 km ode mnie — leśna polana Przyborów- Moczarki, 760 m n.p.m. (Beskid Żywiecki). Pozostawało sprawdzić teren na żywo.Pierwsza zaliczona noc pokazała SQM na poziomie 21.45–21.55 mpsas, ale noc cudów była dopiero przede mną. Postanowiłem spróbować wychaczyć kilka wiosennych IFN-ów, zwłaszcza szerokie włókno niedaleko M64.Tej nocy pomiar sam mnie zaskoczył — 21.57–21.65 mpsas. To już coś, i było to widać nawet na wysokości gwiazdozbioru Kruka, SQM pokazywało 21.20–21.30 mpsas. W towarzystwie cichego szumu pobliskich strumieni, które nadawały temu miejscu jeszcze więcej uroku, zacząłem przeczesywać niebo .Nieuzbrojonym okiem w M44 — Praesepe w gwiazdozbiorze Raka — można było dostrzec delikatne mrowienie pojedynczych gwiazd, subtelnie wyłaniających się z tła nieba. Z kolei centralna część Warkocza Bereniki przypominała wiosenną wersję Hiad na sterydach. Tak pięknego, wiosennego nieba naprawdę nie widziałem od lat. Po wstępnej adaptacji wzroku i zaliczeniu kilku klasycznych galaktyk(ATM 10x60) postanowiłem przymierzyć się do IFN w pobliżu M64.Coś zaczynało majaczyć w tle — najłatwiej dostrzegalne bez filtrów — ale wciąż nie było to jeszcze „to”. Wiedziałem, że potrzeba więcej czasu, by pełna adaptacja mogła dopiero odsłonić prawdziwy obraz nieba. Na razie wróciłem więc do klasyków, pozwalając nocy spokojnie dojrzewać. Pierwsze udane podejścia zaliczyłem jeszcze w Zalesiu (SQM 21.15–21.20 mpsas) przez parkę 13 mm 100°, co przekonwertowało lornetkę na 23x60 przy polu około 4°.Na granicy percepcji ujawniła się najjaśniejsza część IFN-u, której jasność powierzchniowa wynosi około 25 mpsas. Podobnie, choć nieco lepiej, udało mi się wychaczyć(bez filtrów) także mgławicę Volcano (MW3) w towarzystwie M81 i M82. Tutaj obserwacja była już zdecydowanie pewniejsza. Wreszcie nadszedł moment, gdy wzrok osiągnął pełnię adaptacji— można było rozpoczynać prawdziwe polowanie. Do dyspozycji miałem jedynie filtr SvB Moon & SkyGlow (filtry H-beta, OIII i Multi okazały się zbyt ciemne). IFN w pobliżu M64 rysował się bardzo subtelnie. Najwyraźniej widoczna była jego środkowa, najjaśniejsza część, choć bez świadomego i uważnego wpatrywania się można ją było łatwo przeoczyć.Całość przypominała delikatną, lekko wygiętą strzałę z szerokim pióropuszem po zachodniej stronie .Nie zauważyłem wyraźnej różnicy w detekcji IFN podczas obserwacji z filtrem Moon & SkyGlow i bez niego. Niewykluczone jednak, że nieco ciemniejszy filtr CLS, którym wówczas nie dysponowałem, pozwoliłby uwidocznić tę strukturę nieco lepiej. Podobnie zwiększenie powiększenia do około 23× mogłoby poprawić szanse detekcji. Na razie są to jednak jedynie przypuszczenia, które wymagają weryfikacji podczas kolejnych obserwacji w terenie.

Dwie polany i noc której nie zapomnę.

Nawet podczas jasnych, czerwcowych nocy, pomiary jasności nieba wskazują wartości SQM na poziomie 21,30–21,35 mag/arcsec². Choć są to już dobre warunki, dopiero od 8 lipca zaczynają się tam prawdziwe noce astronomiczne – krótkie, ale wystarczająco ciemne, by pokazać pełnię możliwości tego miejsca. Lipiec przyniósł kilka pogodnych nocy i kilka obserwacyjnych wyjazdów. Nie przypuszczałem jednak, że podczas jednego z nich, 16 lipca 2026 roku, przeżyję coś, czego nie doświadczyłem przez ponad trzydzieści lat obserwacji,nawet pod bardzo ciemnym niebem Roztocza(21.80mpas).Wieczór rozpoczęliśmy z Jarkiem @megrez23 na górnej polanie-"Moczarki", pomiary SQM utrzymywały się na poziomie 21,35–21,40 mag/arcsec². Było dobrze, ale nic nie zapowiadało tego, co miało wydarzyć .W drodze powrotnej postanowiliśmy jeszcze na chwilę zatrzymać się na polanie położonej niżej-"Kuglarzówki"(580m.mpm). Chcieliśmy jedynie sprawdzić warunki .Wysiedliśmy z samochodu.Spojrzeliśmy w górę.I wtedy zapadła cisza, cisza zachwytu!                                                  

Nad naszymi głowami rozciągała się Droga Mleczna, ale nie taka, jaką zwykle ogląda się pod ciemnym niebem. Tym razem wyglądała zupełnie inaczej. Nie przypominała, mlecznej poświaty ani zarysowanego pasa światła. Sprawiała wrażenie trójwymiarowej struktury zbudowanej z niezliczonych gwiazd. Miejscami była tak bogata w szczegóły, że trudno było uwierzyć, iż patrzymy na nią wyłącznie nieuzbrojonym okiem.Najbardziej uderzała jej ziarnista struktura. Pas Drogi Mlecznej dosłownie iskrzył się tysiącami punktów świetlnych, pomiędzy którymi odcinały się ciemne pasma pyłowe. Kontrast był zdumiewający. Odnosiłem wrażenie, że nie patrzę na świetlistą mgłę, lecz na ogromne, skupisko gromad gwiazd. Nie był to też efekt charakterystycznego „siania”, lecz wyraźnie gwiaździsty obraz, na którym można było wręcz liczyć pojedyncze słońca. To był bez wątpienia najpiękniejszy widok Drogi Mlecznej, jaki dane mi było zobaczyć przez wszystkie lata mojej astronomicznej pasji.

Ciemnotki

18 i 20 lipca 2026 roku odbyły się jeszcze dwie sesje obserwacyjne.Pierwszą spędziliśmy z Jarkiem na dolnej polanie „Kuglarzówki”. Powietrze od początku było lekko zamglone. Miernik SQM pokazywał początkowo około 21,50 mag/arcsec², jednak wraz z narastającą wilgocią odczyty stopniowo spadły do 21,30 mag/arcsec. Tego wieczoru skupiliśmy się na ciemnych mgławicach – klasykach.Druga sesja odbyła się dwa dni później. Tym razem pojechałem sam, na górną polanę „Moczarki” (760 m n.p.m.). W planach była ciemna „rzeka” utworzona przez mgławice Barnarda i LDN, rozpoczynająca się mniej więcej pomiędzy Denebem a Mgławicą Ameryka Północna i „płynąca” w stronę Cefeusza. To jeden z tych obiektów, których nie ogląda się wprost – trzeba pozwolić oczom podążać za ciemnością, a nie za światłem.Do obserwacji wykorzystałem lornetkę ATM 23×60 z filtrem CLS, który okazał się bardzo dobrym wzmacniaczem dla tego typu obiektów, przynajmniej w takiej konfiguracji sprzętowej. Ciemne pasma zyskiwały na wyrazistości, subtelniej, ale pewniej odcinając się od gwiezdnego tła.

Obserwacje zakończyłem około 0:20. Akumulatory –były naładowane do pełna!

 

Pozdrawiam Irek

 

[megrez23]

6 godzin temu, Erik68 napisał:

To był bez wątpienia najpiękniejszy widok Drogi Mlecznej, jaki dane mi było zobaczyć przez wszystkie lata mojej astronomicznej pasji.

Dosłownie chmury świecącego pyłu. Nie przypominam sobie takiego widoku DM od czasu kiedy obserwuję.

Pozdrawiam Jarek 

[Castro]

Czy ja dobrze rozumiem że te wszystkie rzeczy co opisujesz odbywały się nawet bez nocy astronomicznej?

Przecież jak oczy są zaadaptowane do ciemności to widać wyraźnie jak niebo się rozjaśnia gdy słońce już przekroczy te -18° wysokości, a potem już tylko gorzej. Sprawdziłem 16.07 max to -15,2°, a Wy piszecie o pięknej DM.

 

Nie wiem co za niebo tam macie, tylko pozazdrościć, jak to wszystko możliwe?

[Erik68]

Maksymalna głębokość zejścia Słońca pod horyzont zależy wyłącznie od szerokości geograficznej miejsca obserwacji. Im dalej na północ, tym płycej Słońce chowa się pod horyzont i tym jaśniejsze pozostaje nocne niebo.Jak już pisałem, w Przyborowie „białe noce” kończą się około 8 lipca, a nawet w okolicach przesilenia letniego Słońce schodzi tam poniżej –17°. Dla przykładu, 16 lipca na współrzędnych 49°37'19.7"N, 19°25'33.4"E około 0:06 znajdowało się już na wysokości około –19°.

Skąd więc wzięło się te –15°?

[Castro]

1 godzinę temu, Erik68 napisał:

znajdowało się już na wysokości około –19°

No tak, zapomniałem że jednak te kilka stopni między północną  a południową Polską robi czasem sporą różnice - sprawdzałem oczywiście dla zapamiętanych swoich ustawień czyli Szczecina.

Tak czy siak to dalej tylko zahaczanie trochę o noc astro, więc warunki i niebo musieliście mieć znakomite.

[Polarkowy]

[Matteo_89]

Ja byłem na krótkich obserwach w czerwcu na Hali Rycerzowej i nawet wtedy przez te 2h była całkiem sensowna nocka. Po przeanalizowaniu map LP wydaje mi się, że z miejsc dostępnych, żeby dojść pieszo szlakiem z lornetką wydaje mi się, że w Beskidzie to właśnie Hala Rycerzowa jest nr 1 (jeśli uwzględniamy kierunek na Drogę Mleczną).

[Erik68]

Hala Rycerzowa ma nie tylko znakomity odsłonięty południowy horyzont, ale również najciemniejsze niebo w całym tym rejonie. Lepsze warunki znajdziemy właściwie dopiero na Słowacji i w Tatrach, ale tam są to już tereny Parku Narodowego. Podhale niestety jest wyraźnie zaświetlone i z roku na rok coraz bardziej doświetlane.Później pozostają już tylko odległe miejscówki na wschód od Podhala. 

Problem w tym, że na Rycerzową mam ponad dwie godziny jazdy, a na miejsce nie da się dojechać samochodem .Przy moim sprzęcie to już spore wyzwanie. Sama torba z lornetą ATM, do tego binoleżak, z którego obserwuję i który jednocześnie pełni rolę statywu, ważą swoje. A po wakacjach dojdzie jeszcze Binobox 2×152 mm ze statywem. Z takim zestawem  marsz po górach przestaje być przyjemnością, a zaczyna przypominać małą wyprawę.