Spłaszczony Orion?

[ewa]

Dyskretny urok? Raczej poezja, nieuchwytna niemalże, a gdy już zostanie pochwycona staje się otchłanią Nietzschego: my patrzymy się w nią, a ona w nas. Metaforycznie, ale jakże znacząco.

Tak, będę pisać o mgławicach planetarnych.

Mgławica Mrugająca (NGC 6826) w Łabędziu jest dla mnie na tyle ważnym obiektem, że stworzyłam na swoje potrzeby pojęcie mgławic ?typu Mrugająca?. To obiekty o małych rozmiarach kątowych, przypominające raczej gwiazdę z widoczną tarczą. Mrugająca była jedną z pierwszych zaobserwowanych przeze mnie planetarek spoza katalogu Messiera. 10 października zaczęłam obserwacje właśnie od niej. Trochę na rozgrzewkę, trochę dlatego, że miałam tydzień wcześniej okazję obserwować ją przez szesnastocalowy teleskop i chciałam przypomnieć sobie, jak prezentuje się w moim ośmiocalowcu. W moim teleskopie najpiękniej wygląda w powiększeniu 86x. Wyraźnie się wówczas różni od pobliskich gwiazd, a jednocześnie szerokie tło podtrzymuje odczucie ogromu kosmosu. W większych powiększeniach, z filtrem OIII, wydaje się być lekko owalna. Gwiazda centralna momentami pojawia się dosłownie na pół sekundy (patrząc wprost, nie zerkaniem), żeby ponownie na dłuższy moment zniknąć. W szesnastu calach było inaczej: dawała niczym Syriusz.

Znalezienie kolejnego obiektu było dla mnie bardzo znaczące. Mgławica NGC 6905 w Delfinie, zwana Niebieskim (lub Błękitnym) Błyskiem, nie chciała mi się poddać od ładnych paru miesięcy. Tym razem zwyciężyłam. Zaczęłam star hopping od najbardziej wysuniętej na wschód charakterystycznej gwiazdy Strzały: ? (eta). Podążając na wschód odkryłam asteryzm, który nazwałam ?Spłaszczonym Orionem?. Jest on teraz dla mnie ważnym drogowskazem przy szukaniu tej planetarki. (Spróbowałam kolejnej nocy - znalezienie Błysku zajęło mi może minutę.) Po dotarciu do asteryzmu cofamy się się o jakieś półtorej długości jego pasa i voil?! Jest! Przepiękna bańka mydlana, spoczywająca na dwóch jaśniejszych gwiazdach. Najlepiej widoczna z filtrem UHC S, w powiększeniu 86x. Niebieski Błysk jest zupełnie inny od Mrugającej. Nie przypomina gwiazdy, gdyż ma sporą szerokość kątową, a do tego jest raczej ?mleczny? ? zdecydowanie bardziej pasuje do niego pojęcie obiektu mgławicowego. Na podziwianiu tej planetarki upłynęło mi sporo czasu, być może dlatego, że od tak dawna chciałam ją zobaczyć. Obiekt jest naprawdę wdzięczny! Podobno można próbować dostrzec jej niebieski kolor. Mi się to na razie nie udało.

Wpisem z cyklu Obiekt Tygodnia lukost zainspirował mnie do kolejnego wyzwania: Czaszki (NGC 246) w Wielorybie. Mimo pływania w nadpoznańskiej łunie, obiekt okazał się stosunkowo prosty do znalezienia. Widoczny był jednak tylko z filtrem. Czaszka jak na planetarkę jest spora. Co więcej, jest tłem dla kilku gwiazdek, które sprawiają wrażenie być w niej zatopione. Można by pomyśleć, że jest mgławicą refleksyjną, odbijającą światło właśnie tych gwiazd. Do obserwowania mgławic planetarnych można podejść na dwa sposoby: zrobić przed obserwacjami ?risercz?, lub go nie robić. Jeśli go zrobimy, wiemy czego szukać.  Jeśli nie, nigdy nie wiemy, czego się spodziewać  ? czy będzie to niemalże gwiazdka, czy obiekt rozmyty o niewiadomych rozmiarach kątowych? Do Czaszki się nie przygotowałam i zupełnie zaskoczyła mnie jej wielkość. Przyznaję, że była to miła niespodzianka. Choć oczywiście znając wymiary planetarki jest ją o wiele łatwiej znaleźć, bo wiemy, czego szukamy.

NGC 6543 zwana Kocim Okiem to już konstelacja Smoka. Zdecydowanie należy do typu Mrugająca: maleństwo, niewiele większe od gwiazdy. Szukałam jej z filtrem UHC S, co bardzo upraszcza sprawę, bo mgławice wówczas są wyraźnie inne od gwiazd i wpadają w oko łatwiej niż bez filtra. Chwilę wcześniej zaczęła mi trochę wilgotnieć optyka i musiałam się upewnić czy to przypadkiem nie wilgoć na okularze, bo prawda jest taka, że takie mgławice wyglądają trochę jak niewyostrzone gwiazdy. W powiększeniu 120x z filtrem OIII coś się dziwnego zaczęło dziać z jej kształtem. Miałam wrażenie, że staje się odrobinę owalna. Momentami też udawało się dostrzec majaczącą gwiazdę centralną.

Następnie skoczyłam do Cefeusza poznać Muszkę (NGC 40). Do tego obiektu również nie podchodziłam po raz pierwszy; znaleźć go trudno, bo mało w okolicy gwiazd na tyle jasnych, żeby uprawiać oczywisty star hopping. Jest zdecydowanie mniejsza od Kociego Oka, ale chyba również pokazała gwiazdę centralną, choć tylko zerkaniem.

A na deser Płód. Nie brzmi zachęcająco, ale NGC 7008 w Łabędziu ma wiele do zaoferowania. Nie polecam jednak w najbliższym czasie szukać jej przed 22, bo zenit nie ma litości (dla posiadaczy Dobsonów), a znaleźć ją naprawdę trudno. Było to chyba moje trzecie podejście i nareszcie się udało. Najlepszy widok to powiększenie 120x i filtr UHC S. Wówczas pięknie prezentuje się charakterystyczny kształt mgławicy. Momentami ukazywała się wewnątrz po stronie zachodniej jakaś gwiazda, ale ciężko powiedzieć, czy była to jej gwiazda centralna, gdyż mgławica jest tłem dla kilku ciemniejszych świecidełek i mogło to być jedno z nich.

Niebieski Błysk, Muszka i Płód męczyły mnie już od dłuższego czasu. Czaszka i Kocie Oko uległy przy pierwszym podejściu. Takie noce to właśnie poezja. Otchłań Kosmosu.

 

P.S. Dzielę się odkrytym asteryzmem. :D Od lewej: Spłaszczony Orion, NGC 6905, eta Strzały. Źródło: Stellarium

[MrOD]

Ewa i jej magiczne planetarki. Tylko dlaczego aż 3? Teraz to mam całą nockę z głowy na szukanie, nawet z drogowskazem ;)

[Panasmaras]

Takie noce to właśnie poezja.

Takie relacje to właśnie poezja! A z Ciebie zrobiła się nieprzeciętna koneserka planetarek :)

 

Tylko dlaczego aż 3?

Jakie trzy? Sześć!

[lukost]

Pojęcia nie masz, jak miło się to czytało. :) O konkursie chyba nie muszę Ci przypominać?

Tak, risercz to podstawa - warto zawczasu wiedzieć, czy w wyciągu ma siedzieć okular 5 czy 30 mm. Druga  sprawa - kolor mgławic jest widoczny po usunięciu filtra i przy dużych źrenicach wyjściowych.

PS Widzisz, Marku? Koneserów trupich kóleczek znajdziesz nawet wśród płci pięknej. Czy to samo możesz powiedzieć o swoich ciemnych, żałobnych szarfach? ;)

[Panasmaras]

Spokojnie, ja też doczekam się padawana, a mnie wystarczy jeden.
Sithowie zawsze mają tylko jednego Dartha pod opieką.

[Janko]

A dajcież Wy święty spokój z tym obrzydzaniem obiektów sobie nawzajem (a przy okazji także innym)

[MrOD]

Sześć powiadasz... już mi oko łzawi ze zmęczenia, toż to plan na tydzień!

Tak się trzema zestresowałem że pozostałych nie zarejestrowałem.

[lukost]

A dajcież Wy święty spokój z tym obrzydzaniem obiektów sobie nawzajem (a przy okazji także innym)

Janko, masz rację, to się robi nudne. Czas przerzucić się na rozlazłe, niezbyt zasobne w gwiazdki gromady otwarte. ;)

[Panasmaras]

Łukasz, Ty naprawdę jesteś na głodzie obserwacyjnym...

Dajcie mu szybko nieba, bo inaczej wszystkich nas zagryzie!

[Janko]

Łukasz, Ty naprawdę jesteś na głodzie obserwacyjnym...

Dajcie mu szybko nieba, bo inaczej wszystkich nas zagryzie!

Chętnie bym nieba przychylił, ale Moc coś mnie opuściła (i nic dziwnego ;-)))

[Saitaver]

Uwielbiam czytać twoje relacje z obserwacji. Zawsze coś ciekawego można z nich wyciągnąć. Przy najbliższej pogodnej nocy zapoluje na te mgławiczki. Mam pytanie co do filtra UHC-S. Chciałem kiedyś taki kupić, ale nie wiem czy jest sens do kitowych okularów. Mocno poprawia kontrast i obraz?

[ewa]

Mam pytanie co do filtra UHC-S. Chciałem kiedyś taki kupić, ale nie wiem czy jest sens do kitowych okularów. Mocno poprawia kontrast i obraz?

Tak, polecam, nawet do kitowców, choć oczywiście lepiej zainwestować też w choć jeden porządny okular. Bez UHC S niektóre mgławice w ogóle nie są widoczne (jak Czaszka w mojej relacji), szczególnie jeśli obserwujesz w okolicach nie do końca wiejskich. Ale też nie spodziewaj się cudów - kontrast jest większy, choć ja osobiście wolę oglądać niektóre mgławice w ogóle bez filtra. 

[altair4]

Interesująca relacja i bardzo ciekawy asteryzm. Słowa uznania. Proszę uprzejmie o dodanie "Spłaszczonego Oriona" do naszego forumowego katalogu asteryzmów pod kolejnym numerem: http://www.forumastronomiczne.pl/index.php?/topic/7254-asteryzmy/&page=3
 Teraz chyba nr 24. Oprócz opisu warto dodać też mapkę z lokalizacja tego obiektu. Pozdrawiam.

 

Edytowane 23 Października 2015 przez altair4